GÜNCEL
İran, ABD Başkanı Donald Trump yönetiminin savaşı sona erdirmek amacıyla sunduğu 15 maddelik barış planını reddettiğini duyurdu. Pakistanlı arabuluculuğunda Washington’a iletilen yanıtta Tahran'ın 10 maddelik bir karşı teklif sunduğu öğrenildi.
TRUMP PLANINA "GEÇMİŞ TECRÜBELER" GEREKÇELİ RET
İran resmi haber ajansı IRNA'da yer alan bilgilere göre, Tahran yönetimi Trump yönetiminin teklifini "geçmiş tecrübelere dayanarak" ve "İran'ın hassasiyetlerini gözetmediği" gerekçesiyle geri çevirdi.
Pakistanlı diplomatlar aracılığıyla iletilen ret cevabında, kalıcı bir barışın ancak İran’ın egemenlik haklarına saygı duyulmasıyla mümkün olabileceği vurgulandı. ABD’nin planı, özellikle İran’ın balistik füze programı ve bölgesel nüfuzunun sınırlandırılmasını içerdiği için Tahran tarafından "teslimiyet belgesi" olarak nitelendirilmişti.
TAHRAN’IN 10 MADDELİK KARŞI TEKLİFİ VE TAZMİNAT TALEBİ
İran yönetimi, reddettiği planın yerine çözüm için kendi 10 maddelik şartlar listesini masaya koydu. Bu taleplerin merkezinde, savaş süresince zarar gören İran altyapısının onarımı için uluslararası bir fon kurulması ve Batı tarafından uygulanan tüm yaptırımların derhal kaldırılması yer alıyor. Ayrıca Tahran, Hürmüz Boğazı için "yeni bir güvenli geçiş protokolü" oluşturulmasını ve bölgedeki tüm çatışmaların eş zamanlı olarak durdurulmasını şart koşuyor.
İran resmi haber ajansı IRNA ve uluslararası kaynaklardan edinilen bilgilere göre, 10 maddelik teklifin netleşen temel başlıkları şunlar oldu:
Kalıcı Ateşkes Zorunluluğu: Tahran, ABD'nin önerdiği "geçici" veya "kademeli" ateşkes modellerini reddederek, tüm askeri operasyonların derhal ve kalıcı olarak durdurulmasını ilk şart olarak öne sürdü.
Hürmüz Boğazı İçin Yeni Protokol: İran, stratejik su yolunun güvenliğini sağlamak adına, kendi egemenlik haklarını ve "geçiş ücreti" sistemini de içeren yeni bir uluslararası hukuki rejimin kurulmasını talep ediyor.
Altyapı Onarım Fonu: Savaş süresince imha edilen köprüler, enerji santralleri ve petrol tesislerinin yeniden inşası için ABD ve müttefiklerinin finansman sağlayacağı uluslararası bir fonun kurulması isteniyor.
Yaptırımların Koşulsuz Kaldırılması: İran ekonomisine yönelik tüm nükleer ve siyasi yaptırımların herhangi bir ön şart olmaksızın derhal iptal edilmesi teklifin merkezinde yer alıyor.
Bölgesel Çatışmaların Sonlandırılması: Teklif, sadece İran-ABD gerilimini değil, bölgedeki diğer vekil savaşlarının ve çatışmaların da eş zamanlı olarak sona erdirilmesini içeren bir madde barındırıyor.
Egemenlik Haklarına Saygı: İran'ın savunma kapasitesine (füze programı gibi) yönelik herhangi bir kısıtlamanın kabul edilmeyeceği ve ülkenin iç işlerine müdahale edilmeyeceği taahhüdü isteniyor.
PAKİSTAN’IN YENİ TASLAĞI VE BEYAZ SARAY’IN TUTUMU
Arabulucu rolü üstlenen Pakistan’ın Pazar akşamı her iki başkente de sunduğu yeni bir taslak metin diplomasi koridorlarında hareketliliğe neden oldu. Hafta sonu yürütülen dolaylı görüşmelerin ürünü olan bu yeni öneri hakkında İran henüz resmi bir pozisyon almadı.
Beyaz Saray yetkilileri ise CBS News’a yaptıkları açıklamada, Başkan Trump’ın Pakistan’ın son teklifini henüz onaylamadığını ancak değerlendirmeye alınan seçenekler arasında bulunduğunu ifade etti.
ABD'NİN TEKLİFİ
ABD’nin sunduğu planın merkezinde İran’ın bölgesel askeri gücünü minimize etmeye yönelik sert maddeler yer alıyor. Edinilen bilgilere göre planda şu başlıklar öne çıkıyor
Nükleer Programın Tamamen Durdurulması: İran'ın tüm uranyum zenginleştirme faaliyetlerini süresiz olarak durdurması ve mevcut stoklarını ülke dışına çıkarması talep ediliyor.
Balistik Füze Programı Kısıtlaması: Menzili 300 kilometreyi aşan tüm füze sistemlerinin imhası ve yeni üretim tesislerinin kapatılması isteniyor.
Vekil Güçlerden Çekilme: İran’ın Yemen (Husiler), Lübnan (Hizbullah), Suriye ve Irak’taki tüm askeri ve finansal desteğini çekmesi, bölgedeki "Direniş Ekseni" yapısını tasfiye etmesi şart koşuluyor.
Hürmüz Boğazı’nın Uluslararası Denetimi: Boğazın güvenliğinin ABD öncülüğündeki uluslararası bir koalisyon tarafından sağlanması ve İran’ın buradaki tek taraflı müdahalelerine son verilmesi maddeler arasında yer alıyor.
Yaptırımların Kademeli Kaldırılması: İran’ın silahsızlanma maddelerine uyum sağladığı her aşamada, enerji ve bankacılık sektöründeki yaptırımların parça parça esnetilmesi planlanıyor.
Dondurulmuş Varlıkların Serbest Bırakılması: Yurt dışındaki bankalarda bloke edilen milyarlarca dolarlık İran varlığının, insani yardım ve sivil altyapı projelerinde kullanılmak üzere serbest bırakılması öneriliyor.
Küresel Ticaret Sistemine Entegrasyon: İran’ın uluslararası finans sistemine (SWIFT) yeniden dahil edilmesi ve Batılı şirketlerle ticari iş birlikleri geliştirmesine izin verilmesi vaat ediliyor.
Planın siyasi ayağında ise İran iç siyasetine yönelik radikal talepler bulunuyor. ABD, siyasi mahkumların serbest bırakılmasını, temel insan hakları reformlarının hayata geçirilmesini ve uluslararası gözlemciler denetiminde "şeffaf bir yönetim yapısı" kurulmasını talep ediyor.
Ayrıca, planın uygulanmasını denetlemek üzere bölgede kalıcı bir "Uluslararası İzleme Komitesi" kurulması öngörülüyor.
Sayfa başına git
